دوره ها و نشست ها
دوره ها و نشست ها
توانمندسازی معلم، مربی، مدیر و پژوهشگر تربیتی
مدرسه ایران «مدرسه توانمندسازی معلمان»
مدرسه ایران دوره ای برای توانمندسازی معلمان در تربیت اجتماعی ـ سیاسی دانشآموزان در شرایط پساجنگ است. سیر دوره از گفتوگو حول روایت اجتماعی جنگ آغاز میشود و با سواد رسانه ای و شناخت جغرافیای سیاسی (جریان حق و باطل) ادامه می یابد تا معلم بتواند زمینه شکل گیری نسلی برخوردار از قدرت تحلیل، شناخت صحیح واقعیت ها و درک جایگاه خود در تحولات اجتماعی و سیاسی را فراهم آورد. در ادامه، مباحث حماسه و امیدآفرینی، ظرفیت کتاب و مشارکت اجتماعی و مسولیت پذیری، رویکردی هویت بخش و آینده ساز را برای تربیت نوجوانان مسئول، امیدوار و کنشگر ارائه میکند. در گام های پایانی نیز معلم با منطق جریان سازی تربیتی، هم افزایی میان ارکان مدرسه و تبدیل ظرفیت های فرهنگی و اجتماعی به کنش های مؤثر و ماندگار آشنا میشود. در مجموع، این هشت جلسه یک مسیر منسجم را از «فهم و روایت واقعیت» تا «تربیت نسل مسئول و اثرگذار» و «شکلدهی به کنش اجتماعی در مدرسه» پیش روی معلمان قرار میدهد.
مدرسه زمستانه الهیات سیاسی تربیت
دوره تخصصی الهیات سیاسی و نظام آموزشی آیا آموزش و پرورش صرفاً نهادی خنثی برای انتقال دانش است یا ریشه در لایههای عمیق الهیاتی و سیاسی دارد؟ این دوره با عبور از سطحِ روییِ برنامههای درسی، «الهیات سیاسی» را به عنوان ستون فقرات نظامهای تربیتی واکاوی میکند. نقشه راه دوره (در ۶ گام کلیدی): این مسیر مطالعاتی با بررسی ریشههای قدسی تربیت در قرآن کریم آغاز شده و با تبارشناسی آموزش در ایران، به تحلیل نسبت دین و مدرنیته در شکلگیری مدارس نوین میپردازد. در ادامه، ضمن کالبدشکافی برنامههای درسی از منظر مطالعات انتقادی، سیر تحول الهیات سیاسی در غرب مدرن و نقش آن در توسعه الگوهای آموزشی بررسی میشود. ایستگاه پایانی این دوره، تبیین پداگوژی اختصاصی انقلاب اسلامی و ایده تربیتی آن برای جهان معاصر است. مخاطبان و دستاوردها: این دوره میزبان دانشجویان، پژوهشگران علوم تربیتی، فلسفه، علوم سیاسی و سیاستگذاران فرهنگی است. شرکتکنندگان در پایان این مسیر، توانایی تحلیل نسبت میان «قدرت، سیاست و دین» در نهاد آموزش را کسب کرده و با درک تفاوتهای بنیادین الهیات شرق و غرب، قادر خواهند بود برنامههای درسی را نقد کرده و ایدههایی نو برای تحول نظام آموزشی بر اساس مبانی بومی و اسلامی ارائه دهند.
مجموعه نشست های مجازی مدرسه فلسطین
«مدرسه فلسطین» یک بازخوانی انتقادی و راهبردی از مسئله فلسطین در سپهر علوم انسانی معاصر ایران است. این مجموعه نشستها، نه صرفاً یک رویداد آکادمیک، بلکه تلاشی برای عبور از نگاههای تکبعدی و تقلیلگرایانه به مسئله فلسطین و مواجهه با آن به مثابه «عصرانهگاهِ حق و باطل» است. در اندیشه انقلاب اسلامی، مقاومت صرفاً یک راهکار سیاسی یا نظامی نیست، بلکه تجلی عینی «معنویتِ حماسی» است. ما معتقدیم که مسئله فلسطین، گرهگاهِ پیوند میان «توحید» و «عدالت» است. این دوره بر این اصول استوار است: ۱. مقاومت به مثابه کنش معنوی: مقاومت در این گفتمان، ریشه در «ایمان به وعده الهی» دارد. معنویت در اینجا، موتور محرکِ ایستادگی در برابر ظلم است؛ چرا که مؤمن، در هر کنشِ مقاومتی، فراتر از ابزارهای مادی، نصرت الهی را به نظاره مینشیند. فلسطین در این نگاه، میدانِ آزمونِ توحیدِ عملی است. ۲. بسطِ علوم انسانیِ تمدنساز: علوم انسانیِ رایج، اغلب در بندِ تبیینهای مادیگرایانه از قدرت و جامعه است. در «مدرسه فلسطین»، ما به دنبال «علوم انسانی متعالی» هستیم؛ دانشی که رنجِ ملت فلسطین را تنها یک بحرانِ منطقهای نمیبیند، بلکه آن را زخمی بر پیکره بشریت و فرصتی برای بازگشت به ارزشهای اصیل انسانی و دینی میداند. ۳. فلسطین؛ قطبنمای حقیقت: این ۷ نشست مجازی، با حضور اساتید و پژوهشگران برجسته، تلاش کرد تا نشان دهد که «مسئله فلسطین» چگونه میتواند علوم انسانی ما را از انفعال خارج کرده و به سمت «علوم انسانیِ تمدنساز» سوق دهد. ما معتقدیم تا زمانی که علوم انسانیِ ما از «مسئلهشناسیِ استکبارستیزانه» تهی باشد، نخواهد توانست تمدن نوین اسلامی را تبیین کند. در این دوره چه گذشت؟ در این ۷ نشست مجازی، با نگاهی بینرشتهای، از زوایای «فلسفه سیاسی»، «جامعهشناسیِ مقاومت» و «تاریخِ تمدن»، به بازخوانی این حقیقت پرداختیم که فلسطین، قلب تپنده جهان اسلام است و گرهگشایی از آن، کلیدِ آزاد شدنِ ظرفیتهای عظیمِ معنوی و عقلانی در تمدن اسلامی است. این مدرسه، آغازی است برای آنان که میخواهند از «دانستن» درباره فلسطین، به «بودن» و «شدن» در جبهه حق برسند.
خوانش تربیتی کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن
کتاب «طرح کلی اندیشهی اسلامی در قرآن»، حاصل سلسله جلسات درسگفتارهای مقام معظم رهبری در ماه مبارک رمضان سال ۱۳۵۳ است. این اثر نه یک متن تئوریک محض، بلکه نقشهای راهبردی و نظاممند از منظومهی فکری اسلام است که با نگاهی وحدتبخش و انسانساز، مفاهیم کلیدی «ایمان، توحید، نبوت و ولایت» را نه به مثابه موضوعاتی انتزاعی، بلکه به عنوان «موتور محرک» برای زندگی اجتماعی و ساخت تمدن نوین اسلامی تبیین میکند. رویکرد تربیتی و معنوی دوره: در این دوره، ما به دنبال «اسلامِ انزواطلب» نیستیم؛ بلکه با تکیه بر نگاه رهبر معظم انقلاب، به دنبال ترسیمِ «معنویتِ حماسهساز» هستیم. معنویتِ کنشگر: از نگاه ایشان، معنویت در خلاء شکل نمیگیرد؛ بلکه در متن مبارزه، ساختن جامعه و حرکت به سوی تمدن اسلامی معنا مییابد. ما در این جلسات میآموزیم که چگونه ایمانِ قلبی به توحید، به «قدرتِ عمل» برای اصلاح ساختارهای اجتماعی و شخصی تبدیل میشود. ایران اسلامی و آرمانهای تمدنی: این دوره بر این باور است که ایران اسلامی، بستری برای تجلی عملیِ این طرح کلی است. ما بررسی میکنیم که چگونه پیوندِ «معنویتِ قرآنی» با «نظام سیاسی و اجتماعی»، میتواند زمینهساز تمدن نوین اسلامی باشد. در این خوانش، ایران تنها یک جغرافیا نیست، بلکه خط مقدمِ الگوی «جامعهی دینیِ پیشرو» است که در آن، اخلاق و معنویت، سوختِ اصلی پیشرفت و استقلال ملت قرار میگیرد. هدف دوره: هدف ما در این جلسات، صرفاً یادگیریِ مفاهیم نیست؛ بلکه رسیدن به «بصیرتِ دینی» است تا بتوانیم با نگاهی توحیدی، به مسائل امروز جامعه و نظام اسلامی بنگریم و سهم خود را در پیشبرد آرمانهای انقلاب اسلامی پیدا کنیم.
دوره تحصیل هدایت ؛ طرحی برای زندگی
در روزگاری که تحصیل گاه به رقابتهای صرفاً مدرکمحور و مسیرهای از پیش تعیینشده تقلیل یافته است، «تحصیل هدایت» تلاشی است برای بازگرداندن معنا و جهت به مسیر علمآموزی. این دوره میکوشد نسبت میان علم، هویت، مسئولیت اجتماعی و معنویت را بازخوانی کند و نشان دهد که مسیر تحصیل میتواند بخشی از یک طراحی آگاهانه برای زندگی باشد. نگاه این دوره مبتنی بر فهمی زیستبومی از تربیت است. در این دیدگاه، رشد انسان صرفاً حاصل آموزش رسمی یا برنامههای فردی نیست؛ بلکه در بستر یک زیستبوم تربیتی شکل میگیرد که در آن خانواده، مدرسه و دانشگاه، فضای فرهنگی و اجتماعی، الگوهای فکری، و افقهای معنوی همگی در شکلگیری شخصیت و مسیر زندگی انسان نقش دارند. بنابراین هدایت تحصیلی نیز باید در دل همین منظومه دیده شود؛ نه صرفاً بهعنوان انتخاب رشته یا برنامهریزی درسی، بلکه بهعنوان بخشی از فرآیند شکلگیری هویت و رسالت فرد در جامعه. در سنت تمدنی ایران اسلامی، علم همواره با معنا و جهت همراه بوده است. دانش، ابزاری برای صرف پیشرفت فردی نبوده، بلکه راهی برای خدمت، مسئولیت و ساختن آینده جامعه به شمار میآمده است. از همین منظر، تحصیل زمانی به «تحصیل هدایت» تبدیل میشود که میان تخصص علمی، خودسازی فردی و مسئولیت اجتماعی پیوند برقرار شود. در این دوره تلاش میشود به پرسشهایی بنیادین پرداخته شود: چرا درس میخوانم؟ افق زندگی من چیست؟ تخصص من چه نسبتی با نیازهای جامعه دارد؟ و چگونه میتوان مسیر تحصیل را به بخشی از یک زندگی هدفمند و الهی تبدیل کرد؟ «تحصیل هدایت» دعوتی است برای آنکه جوانان و دانشجویان، مسیر تحصیل خود را نه صرفاً بهعنوان یک رقابت آموزشی، بلکه بهعنوان فرصتی برای رشد انسانیت، ایفای مسئولیت اجتماعی و مشارکت در پیشرفت ایران اسلامی بازتعریف کنند. در این نگاه، برنامهریزی تحصیلی صرفاً مجموعهای از تکنیکها نیست، بلکه ترجمه یک جهانبینی در سبک زندگی است؛ جهانیبینیای که علم را در کنار ایمان، و پیشرفت فردی را در کنار تعالی جامعه میبیند. این دوره تلاشی است برای گشودن افقی که در آن، علمآموزی با معنا، مسئولیت و جهت همراه شود و مسیر تحصیل به بخشی از یک زندگی آگاهانه و الهامگرفته از ارزشهای معنوی تبدیل گردد.
دوره خوانش تربیتی اندیشه علامه طباطبایی
خوانش تربیتی اندیشه علامه طباطبایی از نظریه اعتباریات تا مدرسه ارائهدهنده: دکتر داوود حسینپور این دوره به بازخوانی اندیشه تربیتی علامه طباطبایی با تمرکز بر نظریه اعتباریات میپردازد؛ نظریهای بنیادین که نقش تعیینکنندهای در فهم نسبت «انسان، جامعه، اخلاق و تربیت» در منظومه فکری علامه دارد. هدف اصلی این بخش از دوره، تبیین مبانی نظری تربیت و بررسی چگونگی تبدیل این مبانی به الگوهای عملی در نهاد تعلیم و تربیت، بهویژه مدرسه است. نظریه اعتباریات علامه طباطبایی ناظر به این واقعیت است که بخش مهمی از مفاهیم اجتماعی، اخلاقی و تربیتی—مانند باید و نبایدها، قوانین، نقشها، ارزشها و هنجارها—نه حقایق تکوینی، بلکه امور اعتباری برخاسته از نیازهای واقعی انسان اجتماعی هستند. در این دوره، نشان داده میشود که تربیت نیز در بستر همین اعتبارات شکل میگیرد و بدون فهم صحیح آنها، امکان طراحی نظام تربیتی کارآمد وجود ندارد. محورهای تربیتی و نظری دوره: تحلیل انسانشناسی علامه طباطبایی: تبیین جایگاه عقل، اختیار و فطرت در شکلگیری رفتار تربیتی تربیت بهمثابه فرایند شکلدهی اعتبارات: بررسی چگونگی تولید، تثبیت و اصلاح اعتبارات تربیتی در فرد و جامعه رابطه «واقع و اعتبار» در تربیت: تمایز میان نیازهای واقعی انسان و صورتهای اعتباری پاسخ به آنها نقش ارزشها و هنجارها در نظام تربیتی: چگونگی شکلگیری بایدها و نبایدهای آموزشی و اخلاقی مدرسه بهعنوان نهاد اعتباری: تحلیل مدرسه، برنامه درسی، نقش معلم و نظم آموزشی بهمثابه ساختارهای اعتباری امکان اصلاح نظام آموزشی: بررسی ظرفیت نظریه اعتباریات برای نقد و بازطراحی آموزش رسمی معاصر.
دوره امام تربیت فصل ۳
خوانش تربیتی کتاب «شرح حدیث جنود عقل و جهل» ارائهدهنده: خانم دکتر جمیله علمالهدی تعداد جلسات: ۶ جلسه متمرکز دوره «امام تربیت ۳» به یکی از عمیقترین و مبناییترین آثار اخلاقی و فلسفی امام خمینی (ره) یعنی کتاب «شرح حدیث جنود عقل و جهل» میپردازد. این دوره با رویکردی کاملاً «تربیتی و انسانشناسانه» تدوین شده تا فرآیند شکلگیری شخصیت انسان و تقابل نیروهای درونی او را بر اساس منظومه فکری امام تبیین کند. کتاب «جنود عقل و جهل» فراتر از یک بحث اخلاقیِ صرف، یک نقشه راه جامع برای تربیت نفس است. امام در این اثر، ۷۵ لشکری که تحت فرمان «عقل» (نماد کمال و نور) و ۷۵ لشکری که تحت فرمان «جهل» (نماد نقص و ظلمت) هستند را معرفی میکنند. در این دوره ۶ جلسهای، تلاش شده است تا این مفاهیم انتزاعی به الگوهای عملی در نظام تربیتی تبدیل شوند. محورهای اصلی و نگاههای تربیتی-الهیاتی دوره: تحلیل ساختار وجودی انسان: بررسی مبانی انسانشناسی امام و چگونگی تعامل قوای درونی (عقل، وهم، غضب و شهوت). تربیت به مثابه میدان نبرد: تبیین مفهوم «جهاد اکبر» و چگونگی غلبه دادن جنود عقل بر جنود جهل در مسیر رشد متربی. تغییر نگاه از اخلاق توصیفی به تربیت تحولی: چگونگی تبدیل فضائل اخلاقی (مانند ایمان، امید، تواضع و…) به عادتهای پایدار در وجود انسان. نقش اراده و اختیار در تربیت: بررسی جایگاه «فطرت» و «عقل» به عنوان راهبران اصلی در فرآیند خودسازی و تربیت دیگران. نظامسازی تربیتی: استخراج اصول و قواعد تربیتی از تضاد میان سربازان عقل و جهل (مثلاً تضاد میان «علم و جهل»، «سعه صدر و ضیق صدر»، «توکل و حرص»). رویکرد فیلسوفانه به تربیت: نگاهی به آراء دکتر جمیله علمالهدی در تطبیق آموزههای صدرایی و عرفانی امام با چالشهای تربیت مدرن. این دوره برای چه کسانی مفید است؟ این دوره برای پژوهشگران علوم تربیتی، مربیان اخلاق، معلمان و تمامی علاقهمندانی که به دنبال فهم «فلسفه تربیت» از دیدگاه امام خمینی (ره) و کاربردی کردن مفاهیم والای عرفانی در زندگی روزمره و نظام تعلیم و تربیت هستند، طراحی شده است.
دوره امام تربیت فصل ۲
این دوره در ۱۵ جلسه برگزار شده و بهصورت منسجم به «متنخوانی صحیفه امام» با تمرکز بر نقاط عطف اجتماعی، تربیتی و الهیاتی اندیشه امام خمینی میپردازد. در هر جلسه، بخشهایی از صحیفه امام بهصورت دقیق خوانده و تحلیل شده و تلاش شده است تا ارتباط این بیانات با مبانی تربیتی و سلوکی امام روشن شود. همچنین در کنار متنخوانی صحیفه، منتخبی از احادیث کتاب چهل حدیث امام خمینی نیز بررسی شده و مبانی تربیتی، اخلاقی و الهیاتی استخراج شده از این احادیث مورد بحث قرار گرفته است. رویکرد کلّی دوره نشان دادن این است که چگونه منظومۀ فکری امام— معنویت و تهذیب نفس تا تحلیل جامعه و تربیت انسان—در سخنان و نوشتههای ایشان پیوستگی و انسجام دارد. مباحث کلیدی دوره شامل: • توجه به تربیت انسانِ موحّد و مسئول • تحلیل ریشههای اخلاقی و عرفانی تصمیمها و بیانات امام • تبیین پیوند میان تربیت فردی و ساخت اجتماعی • بررسی نقش «خودسازی»، «اخلاق»، «ولایت»، «آگاهی» و «تعهد اجتماعی» در منظومه تربیتی امام • فهم جایگاه انسان، جامعه و الهیات در نگاه امام خمینی • ارائه یک قرائت تربیتی-الهیاتی از صحیفه امام و چهل حدیث این دوره مناسب افرادی است که میخواهند نگاه عمیقتر و ساختارمندتری به اندیشه تربیتی و الهیاتی امام خمینی پیدا کنند و پیوند میان معنویت، اخلاق و جامعه را در آثار ایشان بهصورت کاربردیتر درک کنند.
دوره تجدد شناسی و غرب شناسی
دوره «تجددشناسی و غربشناسی حقیقتهای متضاد» با ارائه استاد قائمینیک، عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه رضوی، برگزار شد. در این دوره تلاش شد تا با نگاهی عمیق، تحلیلی و تربیتی، نسبت اندیشه ایرانی با مدرنیته، غرب، توسعه و تحولات فکری معاصر بازخوانی شود. کتاب «تجددشناسی و غربشناسی حقیقتهای متضاد» اثر دکتر کوچوییان محور اصلی این درسگفتار بود و شرکتکنندگان در فضای گفتوگویی و تحلیلی با مهمترین مباحث آن آشنا شدند. این درسگفتار با ترکیب نگاههای تاریخی، جامعهشناختی و تربیتی، خوانشی تازه از چالشها و ظرفیتهای فکر ایرانی در مواجهه با جهان جدید ارائه کرد و سعی داشت مسیرهایی برای بازسازی فکری، تقویت استقلال علمی و تربیت آگاهی انتقادی در مخاطبان ترسیم کند. محورهای دوره شامل مباحث زیر بود: • نگاهی نو به تاریخ و مفهوم توسعه و ترقی • زاویهای تازه در نقد رویکردهای ایرانشناسان و شرقشناسان • جریانشناسی بنیادین از تاریخ غرب و شکلگیری مدرنیته • فهمی جدید از نسبت اندیشه علم در ایران و تحول آن • بازنگری انتقادی نسبت مدرنیته، دانشگاه و علوم انسانی • روایتی صریح از ضعفها و قوتهای فکر ایرانی در مواجهه با جهان مدرن این دوره با هدف ایجاد فهمی دقیقتر از جهان مدرن و پیامدهای تربیتی آن برای جامعه ایرانی طراحی شده بود و شرکتکنندگان پس از پایان دوره، با نگاهی روشنتر نسبت به مسائل اندیشهای، تاریخی و آموزشی ایران، مباحث را به پایان رساندند.
دوره تربیت و حماسه
حماسه همان ایده بنیادینی است که هویت دینی و ملی ما را بازنمایی میکند و در هماهنگی با روح پهلوانی تاریخ باستان ایران، انقلاب اسلامی و تاریخ نیمقرن اخیر ایران را میسازد. حماسه در برابر روزمرگی قرار دارد و روحیه و روایت حرکتهای جمعی را به نحوی بیانگر خودآگاهی تاریخی انسان ایرانی است، در خود دارد. امروزه در نظام تربیتی رسمی کشور شاهد حماسهزدایی از تربیت هستیم؛ شاید بتوان گفت بخشی از عدم توفیقها در نظام رسمی و غیررسمی تربیتی را باید در این موضوع دنبال کرد و برای آن به پیوندهای عمیق تربیت و حماسه دوباره اندیشید… این درسگفتار را به همه معلمان، پژوهشگران، فعالان تربیتی و اهلی هنر دغدغهمند مسائل تربیتی توصیه میکنیم. موسسه زیستبوم تربیتی نُهی
دوره امام تربیت فصل ۱
دوره «امام تربیت ۱» در قالب ۱۵ جلسه درسگفتار تخصصی برگزار شد و تلاش داشت با نگاهی منظومهای و منسجم به اندیشه اسلامی، به بازخوانی یکی از مهمترین میراثهای فکری امام خمینی بپردازد. در این سلسله جلسات، حدیث ۱ و ۲۴ از کتاب چهل حدیث با رویکردی تطبیقی و تحلیلی مورد بررسی قرار گرفت و برای فهم دقیقتر مبانی تربیتی امام، ارجاعات و مقایسههایی با تفسیر المیزان علامه طباطبایی نیز ارائه شد. بخش مهمی از این دوره به متنخوانی منتخبهایی از صحیفه امام و استخراج مبانی تربیتی، اخلاقی و اجتماعی ایشان اختصاص داشت. ترکیب این منابع، تصویر روشنتری از پیوند میان تربیت، معنویت و نظام معرفتی امام خمینی در اختیار مخاطبان قرار میداد. این درسگفتار با حضور اساتید حجتالاسلام قنبریان، خانم دکتر فاضل و دکتر جمال یزدانی برگزار گردید و فضایی علمی و گفتمانی فراهم آورد تا شرکتکنندگان بتوانند با عمق فکری امام، نسبت تربیت با سلوک اخلاقی و جایگاه تربیت در منظومه معرفت اسلامی آشنا شوند. این دوره برای علاقهمندان به مباحث تربیت اسلامی، اندیشه امام، اخلاق، و مطالعات تطبیقی میان متون دینی بسیار ارزشمند و کاربردی بود و به فهمی دقیقتر و کاربردیتر از سلوک تربیتی در نگاه امام منجر شد.